Көліктік және жүк көтеру машиналары

Сипаттама: Пән сенімділікті, қауіпсіздікті және пайдалану жағдайларын ескере отырып, көтергіш-көліктік жабдықтың құрылымын, жұмыс принципін, есебін және таңдауын зерттейді. Мұндай машиналарды жобалау, талдау және қолданудың техникалық негіздемесі саласында кәсіби құзыреттер қалыптастырылады.

Кредиттер саны: 5

Пререквизиты:

• Тау-кен машиналарының құрылысы

Пәннің еңбек сыйымдылығы:

Жұмыс түрлері	сағат
Дәрістер	15
Практикалық жұмыстар	30
Зертханалық жұмыстар
СӨЖО	30
СӨЖ	75
Қорытынды бақылау нысаны	емтихан
Қорытынды бақылауды жүргізу нысаны	жазбаша емтихан

Компонент: Таңдау бойынша компонент

Цикл: Кәсіптік пәндер

Мақсат

• Пәннің мақсаты — студенттерге көліктік және жүк көтергіш машиналардың құрылымы, жұмыс принциптері, есептеу әдістері, пайдалану, техникалық қызмет көрсету және қауіпсіздік талаптары бойынша теориялық білім мен практикалық дағдылар қалыптастыру. Жүк ағындарының қозғалыс заңдылықтарын, жабдықты дұрыс таңдауды, көліктік жүйелердің тиімділігін түсіндіру және механизация мен жүк тасымалдау саласындағы кәсіби міндеттерді шешуге қажетті инженерлік құзыреттерді дамыту.

Міндет

• Транспорттық және жүк көтергіш машиналардың классификациясын, құрылымын және жұмыс принциптерін меңгеру. Өндірістік жағдайларға сәйкес машиналарды дұрыс таңдау және негіздеу дағдыларын қалыптастыру. Тасымалдау және көтеру механизмдерінің негізгі параметрлерін есептеу әдістерін игеру. Жабдықты пайдалану, техникалық қызмет көрсету және жағдайын диагностикалау ережелерін меңгеру. Транспорттық процестердің сенімділігі мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша құзыреттерді дамыту. Жүк ағындарын механикаландыру, автоматтандыру және басқарудың заманауи технологияларын меңгеру. Машиналарды жобалау және пайдалану бойынша практикалық инженерлік міндеттерді шешу дағдыларын дамыту.

Оқыту нәтижесі: білу және түсіну

• Григорьев И.Е. Конвейеры и их эксплуатация. — М.: Недра, 2014. Лапшин А.В. Автомобильные и карьерные самосвалы: устройство, эксплуатация, ТО. — М.: Академкнига, 2021. Шевелёв И.М. Гидравлические и пневматические системы машин. — М.: Машиностроение, 2018. Сейітов Қ.Ж. Өнеркәсіптік көлік және көтергіш жабдықтар. — Астана, 2020. Поляков А.Ф. Экскаваторы, краны и грузоподъёмные механизмы. — М.: 2019.

Оқыту нәтижесі: білім мен ұғымды қолдану

• Студент мыналарды орындай алуы тиіс: теориялық білімді өндірістік жағдайларға, жүктің түріне және қолдану талаптарына байланысты көлік және жүк көтергіш машиналарды дұрыс таңдауға қолдану; көлік және көтеру механизмдерінің негізгі параметрлерін инженерлік тұрғыда есептеу (жүк көтергіштік, тұрақтылық, қозғалыс жылдамдығы, жетектің қуаты, жабдықты пайдалану коэффициенті); машиналардың құрылымын талдау және олардың жұмыс режимдерін анықтау үшін техникалық құжаттаманы және сызбаларды пайдалану; тораптар мен механизмдердің техникалық жағдайын диагностикалау, ақаулардың себептерін анықтау және оларды жою жолдарын белгілеу; көлік және жүк көтергіш жүйелердің жұмысын оңтайландыру бойынша инженерлік шешімдер әзірлеу — жұмыс режимдерін, қызмет көрсету кестелерін және маршруттарды таңдау; көлік және жүк көтергіш жабдықтарды пайдалану кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздік талаптарын қолдану; механизмдердің жұмысын модельдеу, параметрлерін есептеу және тиімділігін талдау үшін заманауи бағдарламалық құралдарды пайдалану.

Оқыту нәтижесі: талқылай білуді қалыптастыру

• Студент келесі әрекеттерді орындай алуы тиіс: көлік және жүк көтергіш машиналардың техникалық жағдайын сыни тұрғыда бағалау, ықтимал қауіптіліктер мен тәуекел факторларын анықтау; диагностика нәтижелері мен пайдалану деректеріне сүйене отырып, жабдықтың жұмыcқа қабілеттілігі мен сенімділігі туралы негізделген қорытындылар шығару; көлік және көтеру механизмдеріндегі конструктивтік шешімдерді талдау және ең ұтымды нұсқаны дәлелді түрде таңдау; қолданылып жатқан жұмыс режимдерінің тиімділігін бағалау және оларды түзету, модернизациялау немесе жөндеу қажеттілігі туралы шешім қабылдау; инженерлік шешім қабылдау барысында экономикалық, техникалық және экологиялық факторларды ескеру; жабдықтың өнеркәсіптік қауіпсіздік талаптарына және техникалық пайдалану нормаларына сәйкестігі туралы қорытынды жасай білу.

Оқыту нәтижесі: коммуникативтік қабілеттіліктер

• Студент келесі дағдыларды меңгеруі тиіс: көлік және жүк көтергіш машиналардың құрылысы, эксплуатациясы мен техникалық қызмет көрсетуі жөніндегі техникалық ақпаратты анық және сауатты жеткізу; инженерлермен, операторлармен және техникалық персоналмен кәсіби терминологияны қолдана отырып коммуникация жасау; есептеу, диагностика, техникалық талдау және жобалау нәтижелерін баяндама, презентация немесе жазбаша есеп түрінде ұсыну; ұсынылған техникалық шешімдерді кәсіби талқылауларда дәлелді түрде қорғау; көлік және жүк көтергіш машиналарды пайдалану және жөндеу бойынша инженерлік міндеттерді шешуде командада тиімді жұмыс істеу; өндірістік ортада техникалық деректер мен нұсқаулықтарды нақты және дұрыс жеткізе білу.

Оқыту нәтижесі: Оқу дағдылары немесе сабаққа қабілеттілігі

• Студент келесі қабілеттерді меңгеруі тиіс: көлік және жүк көтергіш машиналарға қатысты техникалық әдебиеттерді, стандарттарды, нұсқаулықтар мен нормативтік құжаттарды өз бетінше зерттеу; көлік жүйелері мен көтергіш механизмдер саласындағы заманауи инженерлік шешімдер мен инновациялық технологияларды талдау; алынған білімдерді кәсіби дамуға, біліктілікті арттыруға және жаңа жобалау, диагностика және техникалық қызмет көрсету әдістерін меңгеруге пайдалану; білімін тереңдету және инженерлік тапсырмаларды орындау үшін цифрлық бағдарламаларды, симуляторларды және арнайы бағдарламалық кешендерді қолдану; өз білім деңгейін сыни тұрғыдан бағалап, кемшіліктерді анықтау және жеке білім алу жолдарын қалыптастыру; көлік және көтергіш техника саласының заманауи талаптарына бейімделу және үздіксіз білім алуға дайын болу.

Оқыту әдістері

Транспорт және жүккөтергіш машиналарды пайдалану және техникалық қызмет көрсету

Білім алушының білімін бағалау

Оқытушы ағымдағы бақылау жұмыстарының барлық түрлерін жүргізеді және академиялық кезеңде екі рет білім алушылардың ағымдағы үлгеріміне тиісті баға береді. Ағымдағы бақылау нәтижелері бойынша 1 және 2 рейтинг қалыптастырылады. Білім алушының оқу жетістіктері 100 балдық шкала бойынша бағаланады, Р1 және Р2 қорытынды бағасы ағымдағы үлгерім бағасынан орташа арифметикалық ретінде шығарылады. Академиялық кезеңде білім алушының жұмысын бағалауды пән бойынша тапсырмаларды тапсыру кестесіне сәйкес оқытушы жүзеге асырады. Бақылау жүйесі жазбаша және ауызша, топтық және жеке формаларды біріктіре алады.

Кезең	Тапсырма түрі	Өлшем
1  рейтинг	Әр студентке рейтинг үшін жеке тапсырма беріледі.	0-100
2  рейтинг	Әр студентке рейтинг үшін жеке тапсырма беріледі.	0-100
Қорытынды бақылау	емтихан	0-100

Жұмыс түрлері бойынша оқыту нәтижелерін бағалау саясаты

Тапсырма түрі	90-100	70-89	50-69	0-49
	Өте жақсы	Жақсы	Қанағаттанарлық	Қанағаттанарлықсыз
Студент білуге және түсінуге тиіс: көлік және жүк көтергіш машиналардың жіктелуін, олардың арналуын және қолданылу салаларын; негізгі тораптар мен механизмдердің құрылымын, жұмыс істеу принципін (жетектер, тежеу жүйелері, гидравликалық және пневматикалық жүйелер, жүк қармау құрылғылары); транспорттық және жүк көтергіш машиналардың техникалық параметрлерін, сипаттамаларын және өндірістік жағдайларға байланысты таңдау критерийлерін; өнеркәсіптік қауіпсіздік талаптарын, көлік және жүк көтергіш жабдықтарды пайдалану бойынша нормативтік құжаттар мен стандарттарды; жүк көтергіш механизмдердің есептеу негіздерін, тұрақтылық, беріктік және сенімділік принциптерін; типтік ақауларды, тозу мен істен шығу себептерін, техникалық жағдайды диагностикалау әдістерін; көлік және жүк көтергіш жүйелердің дамуы, автоматтандырылуы және цифрландырылуы бойынша заманауи үрдістерді.

Бағалау нысаны

Пән бойынша білім алушының білімін қорытынды бағалау 100 баллдық жүйе бойынша жүзеге асырылады және:

• Емтиханда алынған нәтиженің 40%;
• Ағымдағы үлгерімнің 60% - ы.

Қорытынды бағаны есептеу формуласы:

И= 0,6	Р1+Р2	+0,4Э
	2

 

мұндағы, Р1, Р2-тиісінше бірінші, екінші рейтингті бағалаудың сандық эквиваленттері;

Э - емтихандағы бағаның сандық баламасы.

Қортынды әріптік бағасы және оның балдық сандық эквиваленті:

Төрт балдық жүйе бойынша цифрлық баламаға сәйкес келетін білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалаудың әріптік жүйесі:

Әріптік жүйе бойынша бағалар	Балдардың сандық эквиваленті	Балдар (%-тік құрамы)	Дәстүрлі жүйе бойынша бағалар
A	4.0	95-100	Өте жақсы
A-	3.67	90-94
B+	3.33	85-89	Жақсы
B	3.0	80-84
B-	2.67	75-79
C+	2.33	70-74
C	2.0	65-69	Қанағаттанарлық
C-	1.67	60-64
D+	1.33	55-59
D	1.0	50-54
FX	0.5	25-49	Қанағаттанарлықсыз
F	0	0-24

Дәріс сабақтарының тақырыптары

• 1
• Оқытуды жекелендіру Студенттердің жеке ерекшеліктерін (материалды меңгеру қарқыны, дайындық деңгейі) ескеру; күрделі тақырыптар бойынша қосымша консультациялар мен түсіндірулер беру
• Пәнге кіріспе
• Транспорттық жүйелер мен жүккөтергіш механизмдердің жұмыс істеу принциптері
• Конвейерлік жүйелердің құрылысы және түрлері
• Үзіліссіз жұмыс істейтін көлік машиналары: таспалы, шнекті, қалақты конвейерлер
• Автокөлік құралдары: жүк машиналары, самосвалдар, тартқыштар
• Теміржол көлігі және рельстік жүйелер
• Көтергіш крандар: түрлері, құрылысы, қолдану салалары
• Лебёдкалар, тальдер және жеңіл жүккөтергіш құрылғылар
• Гидравликалық және пневматикалық көтеру механизмдері
• Кәрьерлік және шахталық көлік машиналары
• Транспорт және жүккөтергіш механизмдердің электржетегі және автоматтандырылуы
• Транспорт және жүккөтергіш машиналардың сенімділігі, беріктігі және қауіпсіздігі
• Транспорт және көтеру құрылғыларының негізгі параметрлерін есептеу әдістері

Негізгі әдебиет

• Иванов И.А., Петров В.Н. Транспортные машины: учебник для вузов. — М.: Машиностроение, 2018. Кирпичёв Ю.В. Грузоподъёмные машины. — М.: Изд-во МГТУ им. Баумана, 2017. Александров М.П. Подъёмно-транспортные машины. — М.: Машиностроение, 2016. Гущин А.Г. Теория, расчёт и проектирование подъёмно-транспортных машин. — М.: Лань, 2020. Рахметов С.Т. Тасымалдау және жүк көтеру машиналары. — Алматы: Эверо, 2019. Бродов Ю.М., Эпштейн Ю.М. Подъёмно-транспортные устройства и механизмы. — СПб.: Лань, 2015.

Қосымша әдебиеттер

• "ШҚТУ" КЕАҚ 029-III-2022 "Д. Серікбаев атындағы ШҚТУ" КЕАҚ Академиялық саясатының "Білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалау саясаты" 8-бөліміне сәйкес