Борттық электрондық жүйелер және автопилоттау
Сипаттама: Пәнде борттық электронды жүйелер мен электромобильді автопилоттау жабдықтары оқытылады. Электрондық жүйелер мен олардың компоненттерінің жіктелуі ұсынылған, типтік құрылымдар мен жұмыс принциптері, электрондық жүйелер мен жабдықтарды дамыту қарастырылған. Студенттер борттық электронды басқару жүйелерінің, мультимедиялық және интеллектуалды көмекшілердің құрылымын, ADAS жетілдірілген қауіпсіздік жүйелерін, кіріктірілген спутниктік навигация және байланыс жүйелерін, компьютерлік көру және автопилоттық жүйелерді талдайды. Оқыту нәтижесінде студенттер борттық электрондық жүйелердің жай-күйін диагностикалау, электрондық компоненттердің жұмыс қабілеттілігін және электрондық жабдықтың атқарушы түйіндерінің сервисін тестілеу біліктері мен дағдыларына ие болады
Кредиттер саны: 6
Пререквизиты:
- Электромобиль және гибридті автомобиль құрылысы
Пәннің еңбек сыйымдылығы:
| Жұмыс түрлері | сағат |
|---|---|
| Дәрістер | 30 |
| Практикалық жұмыстар | |
| Зертханалық жұмыстар | 30 |
| СӨЖО | 30 |
| СӨЖ | 90 |
| Қорытынды бақылау нысаны | емтихан |
| Қорытынды бақылауды жүргізу нысаны | Жазбаша емтихан |
Компонент: ЖОО компоненті
Цикл: Базалық пәндер
Мақсат
- Студенттерде Интеллектуалды көлік техникасының негізгі компоненттері ретінде заманауи және перспективалы борттық электрондық жүйелердің (БЭС) және электромобильдерді автопилоттау жүйелерінің құрылғысы, жұмыс істеу, диагностикалау және сервис қағидаттары саласындағы кешенді теориялық білім мен практикалық дағдыларды қалыптастыру.
Міндет
- Борттық электрониканың архитектурасы мен жұмыс принциптерінің негіздерін меңгеру: электромобильдің негізгі электрондық жүйелерінің (басқару жүйелері, мультимедиа, Байланыс, жайлылық) жіктелуін, компоненттерін, типтік конструкцияларын және функционалдық мақсатын зерттеу.
- Автоматтандыру және қауіпсіздік жүйелерінің құрылғысы мен логикасын меңгеру: құрылғы, компоненттік база (датчиктер, камералар, радарлар, есептегіштер) және жүргізушіге көмек көрсетудің озық жүйелерінің (ADAS) жұмыс алгоритмдері, компьютерлік көру және автопилоттау туралы білімді қалыптастыру.
- Навигациялық-коммуникациялық технологиялардың негіздерін зерттеу: кіріктірілген спутниктік навигация жүйелерінің, телематика мен машиналаралық байланыстың (V2X) жұмыс принциптері, мүмкіндіктері және даму тенденцияларын түсіну.
- Аналитикалық және диагностикалық жұмыс дағдыларын дамыту: БЭЖ-нің құрылымы мен өзара әрекеттесуін талдау, олардың жағдайын базалық диагностикалау, деректерді түсіндіру және компоненттердің жұмыс қабілетін бағалау үйрену.
- Қызмет көрсеттіктеу практикалық дағдыларын қалыптастыру: қауіпсіздік нормаларын сақтай отырып, регламенттік жұмыстарды орындау, электронды компоненттерді сынау және атқарушы тораптарға қарапайым қызмет көрсету дағдыларын дамыту.
- Жүйелі тұрғыдан қарау және кәсіби құзыреттерді қалыптастыру: күрделі электрондық кешендердің техникалық ақпаратын іздеу, сипаттамаларын талдау және ақауларын диагностикалау әдістемесін меңгеру.
Оқыту нәтижесі: білу және түсіну
- Студент біледі және түсінеді: заманауи борттық электрондық жүйелердің жіктелуін, сенсорлардың, актуаторлардың және есептеуіш блоктардың жұмыс істеуінің физикалық принциптерін; ADAS жүйелерінің, автопилоттаудың, спутниктік навигация мен байланыстың жұмыс істеу негіздерін; электрондық жабдықты диагностикалау мен сынау әдістемесін.
Оқыту нәтижесі: білім мен ұғымды қолдану
- Студент білімін қолдана алады: жүйелердің принципиалдық сұлбалары мен өзара әрекеттесуін талдау үшін; диагностика әдістері мен құралдарын таңдау үшін; нақты компоненттердің (сенсорлар, басқару блоктары) жұмыс қабілетін тексеру үшін сынақтар жүргізу үшін; техникалық құжаттамаға сәйкес негізгі параметрлерді орнату және қызмет көрсету процедураларын орындау үшін.
Оқыту нәтижесі: талқылай білуді қалыптастыру
- Студент негізделген қорытындылар мен пайымдар жасай алады: диагностика нәтижелері бойынша электрондық жүйенің жағдайын бағалау кезінде; деректер мен симптомдар негізінде ақау себептерін талдау кезінде; сипаттамаларды салыстыру және баламалы компоненттер мен шешімдерді таңдау кезінде; жүйенің қауіпсіздік пен функционалдық талаптарына сәйкестігін бағалау кезінде.
Оқыту нәтижесі: коммуникативтік қабілеттіліктер
- Студент тиімді коммуникациялай алады: диагностика мен тестілеу нәтижелерін техникалық есептер мен қорытындылар түрінде ресімдей біледі; кәсіби терминологияны орыс және/немесе ағылшын тілдерінде дұрыс қолдана біледі; ақпаратты әріптестер мен клиенттерге нақты жеткізе біледі; БЭЖ талдауы мен қызметіне байланысты жобалар бойынша топта жұмыс істей алады.
Оқыту нәтижесі: Оқу дағдылары немесе сабаққа қабілеттілігі
- Студент өзіндік оқу қабілетін көрсете алады: техникалық ақпаратты (нұсқаулықтарда, дерекқорларда, кәсіптік қауымдастықтарда) тауып, сыни тұрғыдан бағалай алады; негізгі білімге сүйене отырып, жүйелер мен құралдардың жаңа түрлерін өз бетінше меңгере алады; автомобильдік электрониканың жылдам дамып жатқан саласында үздіксіз кәсіби жетілу стратегиясын құра алады.
Оқыту әдістері
Интерактивті оқыту (іскер ойындар, кейс-стади, миға шабуыл, пікірталас).
Жобаға негізделген оқыту (курс тақырыптары бойынша жобаларды әзірлеу және қорғау).
Аралас оқыту (Blended Learning), онлайн және офлайн форматтардың үйлесімі.
Сандық құралдар мен симуляторлар (арнайы бағдарламалық жасақтаманы, виртуалды стендтерді, автомобиль жүйелерінің симулятор бағдарламаларын пайдалану).
Мәселеге бағдарланған оқыту (PBL).
Төңкерілген сынып (Flipped Classroom).
Білім алушының білімін бағалау
Оқытушы ағымдағы бақылау жұмыстарының барлық түрлерін жүргізеді және академиялық кезеңде екі рет білім алушылардың ағымдағы үлгеріміне тиісті баға береді. Ағымдағы бақылау нәтижелері бойынша 1 және 2 рейтинг қалыптастырылады. Білім алушының оқу жетістіктері 100 балдық шкала бойынша бағаланады, Р1 және Р2 қорытынды бағасы ағымдағы үлгерім бағасынан орташа арифметикалық ретінде шығарылады. Академиялық кезеңде білім алушының жұмысын бағалауды пән бойынша тапсырмаларды тапсыру кестесіне сәйкес оқытушы жүзеге асырады. Бақылау жүйесі жазбаша және ауызша, топтық және жеке формаларды біріктіре алады.
| Кезең | Тапсырма түрі | Өлшем |
|---|---|---|
| 1 рейтинг | Жұмыс 1 | 0-100 |
| Жұмыс 2 | ||
| Жұмыс 3 | ||
| Тест | ||
| 2 рейтинг | Жұмыс 1 | 0-100 |
| Жұмыс 2 | ||
| Жұмыс 3 | ||
| Тест | ||
| Қорытынды бақылау | емтихан | 0-100 |
Жұмыс түрлері бойынша оқыту нәтижелерін бағалау саясаты
| Тапсырма түрі | 90-100 | 70-89 | 50-69 | 0-49 |
|---|---|---|---|---|
| Өте жақсы | Жақсы | Қанағаттанарлық | Қанағаттанарлықсыз | |
| Практикалық жұмыстарды (есептік тапсырмаларды) орындау және қорғау. | Практикалық жұмысты толық көлемде орындады, қажетті әрекеттер тізбегін сақтады; жауабында барлық жазбалар, кестелер, суреттер, сызбалар, графиктер, есептеулерді дұрыс және таза орындады; қателерді талдауды дұрыс жүргізді. | "өте жақсы" бағасына қойылатын талаптарды орындады, бірақ 2-3 кемшіліктер болды. Оқушының сұрақтарға берген жауабы 5 бағаның негізгі талаптарын қанағаттандырады, бірақ жаңа жағдайларда білімді қолданбай, бұрын оқылған және басқа пәндерден меңгерілген материалмен байланысты пайдаланбай берілді. | Жұмысты толық орындамады, бірақ практикалық жұмыстың көлемінің 50%-дан кем емес бөлігін орындады, бұл дұрыс нәтижелер мен қорытындылар алуға мүмкіндік береді; жұмыс барысында қателіктер жіберілді. | Жұмысты толық орындамау немесе орындалған жұмыс бөлігінің көлемі дұрыс қорытынды жасауға мүмкіндік бермейді. Сұрақтарға жауап бергенде бағдарлама талаптарына сәйкес негізгі білім мен дағдыларға ие емес екенін көрсетеді. |
| Жеке тапсырмаларды (презентациялар, эссе, талдамалы шолулар) орындау және қорғау. | Практикалық жұмысты толық көлемде орындады, қажетті әрекеттер тізбегін сақтады; жауабында барлық жазбалар, кестелер, суреттер, сызбалар, графиктер, есептеулерді дұрыс және таза орындады; қателерді талдауды дұрыс жүргізді. | "өте жақсы" бағасына қойылатын талаптарды орындады, бірақ 2-3 кемшіліктер болды. Оқушының сұрақтарға берген жауабы 5 бағаның негізгі талаптарын қанағаттандырады, бірақ жаңа жағдайларда білімді қолданбай, бұрын оқылған және басқа пәндерден меңгерілген материалмен байланысты пайдаланбай берілді. | Жұмысты толық орындамады, бірақ практикалық жұмыстың көлемінің 50%-дан кем емес бөлігін орындады, бұл дұрыс нәтижелер мен қорытындылар алуға мүмкіндік береді; жұмыс барысында қателіктер жіберілді. | Жұмысты толық орындамау немесе орындалған жұмыс бөлігінің көлемі дұрыс қорытынды жасауға мүмкіндік бермейді. Сұрақтарға жауап бергенде бағдарлама талаптарына сәйкес негізгі білім мен дағдыларға ие емес екенін көрсетеді. |
| Аралық аттестация (тест). | 100-90% дұрыс жауап | 89-70% дұрыс жауап | 69-50% дұрыс жауап | 49-0% дұрыс жауап |
| Жазбаша емтихан. | 1. Барлық теориялық сұрақтарға дұрыс және толық жауаптар берілді; 2. Материал сауатты, логикалық реттілік сақталып, баяндалды. | 1. Барлық теориялық сұрақтарға дұрыс, бірақ толық емес жауаптар берілді, елеусіз қателіктер немесе дәлсіздіктер жіберілді; 2. Материал дұрыс, логикалық реттілік сақталып, баяндалды. | 1. Теориялық сұрақтарға жауаптар негізінен дұрыс, бірақ толық емес, қорытындыларда дәлсіздіктер мен логикалық қателіктер бар; 2. Материал сауатты ұсынылды, бірақ логикалық реттілік бұзылды. | 1. Теориялық сұрақтарға жауаптарда өрескел қателіктер бар; 2. Грамматикалық, терминологиялық қателіктер жіберілді, логикалық реттілік бұзылды. |
Бағалау нысаны
Пән бойынша білім алушының білімін қорытынды бағалау 100 баллдық жүйе бойынша жүзеге асырылады және:
- Емтиханда алынған нәтиженің 40%;
- Ағымдағы үлгерімнің 60% - ы.
Қорытынды бағаны есептеу формуласы:
| И= 0,6 | Р1+Р2 | +0,4Э |
| 2 |
мұндағы, Р1, Р2-тиісінше бірінші, екінші рейтингті бағалаудың сандық эквиваленттері;
Э - емтихандағы бағаның сандық баламасы.
Қортынды әріптік бағасы және оның балдық сандық эквиваленті:
Төрт балдық жүйе бойынша цифрлық баламаға сәйкес келетін білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалаудың әріптік жүйесі:
| Әріптік жүйе бойынша бағалар | Балдардың сандық эквиваленті | Балдар (%-тік құрамы) | Дәстүрлі жүйе бойынша бағалар |
|---|---|---|---|
| A | 4.0 | 95-100 | Өте жақсы |
| A- | 3.67 | 90-94 | |
| B+ | 3.33 | 85-89 | Жақсы |
| B | 3.0 | 80-84 | |
| B- | 2.67 | 75-79 | |
| C+ | 2.33 | 70-74 | |
| C | 2.0 | 65-69 | Қанағаттанарлық |
| C- | 1.67 | 60-64 | |
| D+ | 1.33 | 55-59 | |
| D | 1.0 | 50-54 | |
| FX | 0.5 | 25-49 | Қанағаттанарлықсыз |
| F | 0 | 0-24 |
Дәріс сабақтарының тақырыптары
- Борттық электрондық жүйелерге (БЭЖ) кіріспе
- Антиблоктау жүйесі (ABS)
- Тормоз күштерін бөлу және түзету жүйелері
- Бағыттық тұрақтылық жүйесі (ESC/ESP)
- Белсенді қауіпсіздіктің қосымша жүйелері және тежеуге көмектесу
- Жолақ бойымен қозғалысқа және жолақты ауыстыруға көмектесетін жүйелер
- Бейімделгіш круиз-басқару және еңіске көмек жүйелері
- Тұрақтау жүйелері және жария көру жүйелері
- Жол белгілерін тану және нысандарды анықтау жүйелері
- Жүргізушінің жағдайын бақылау және көру мүмкіндігін қамтамасыз ету жүйелері
- Бейімделгіш және сканерлеуші жарықтандыру жүйелері
- Түнгі көру және проекциялық дисплейлер жүйелері
- Автопилоттау жүйелеріне кіріспе
- Автономды көлік құралының сенсорлық кешені мен архитектурасы
- БЭЖ интеграциясы және интеллектуалды көлікті дамыту тенденциялары
Негізгі әдебиет
- Пузаков, А. В. Телематика на автомобильном транспорте: учебное пособие / А. В. Пузаков. — Москва, Вологда: Инфра-Инженерия, 2024. — 264 c. — ISBN 978-5-9729-1814-0.
- Карташевич, А. Н. Электрооборудование и электронные системы транспортных средств: учебное пособие / А. Н. Карташевич, А. А. Рудашко. — 2-е изд. — Минск: Республиканский институт профессионального образования (РИПО), 2022. — 315 c. — ISBN 978-985-895-046-0
- Соснин, Д. А. Электрическое, электронное и автотронное оборудование легковых автомобилей (Автотроника-4): учебник для вузов / Д. А. Соснин. — Москва : СОЛОН-Пресс, 2021. — 416 c. — ISBN 978-5-91359-251-4
Қосымша әдебиеттер
- СафиуллинР.Н.; Керимов М.А. Интеллектуальные бортовые системы на автомобильном транспорте. -М.; Берлин: Директ-Медиа, 2017-355 с. ISBN: 978-5-4475-9238-7
- Интеллектуальные системы управления автомобилем. Транспортная телематика : пособие для студентов специальности 1-37 01 07 «Автосервис» и 1-37 01 06 «Техническая эксплуатация автомобилей (по направлениям)» / сост.: А. С. Гурский, В. С. Смольская, Н. Г. Мальцев. – Минск: БНТУ, 2021. – 50 с.
- Смирнов, Ю. А. Электронные и микропроцессорные системы управления автомобилей: учебное пособие / Ю. А. Смирнов, А. В. Муханов. — Санкт-Петербург : Лань, 2022. — 624 с. — ISBN 978-5-8114-1167-2.
- Пузаков, А. В. Электронные системы автомобильных двигателей: учебное пособие / А. В. Пузаков. — Москва, Вологда: Инфра-Инженерия, 2024. — 244 c. — ISBN 978-5-9729-1823-2.
