Механикалық жүйелердің негізгі элементтері

Сипаттама: Пән механикалық жүйелерді, олардың типтік түйіндерін және негізгі құрылымдық элементтерін қарастырады, студенттерді олардың жіктелуімен және номенклатурасымен таныстырады. Білім алушылар типтік түйіндерден және негізгі құрылымдық элементтерден механизмдерді құрудың ғылыми негіздерін, механизмдердің кинематикасы мен динамикасын зерттеу әдістерін, олардың құрылымдық элементтеріне жүктемелерді анықтау және олардың беріктігін, тұрақтылығы мен төзімділігін талдау әдістерін үйренеді. Оқыту нәтижесінде студенттер механикалық құрылғыларды құрылымдау және жобалау, құрылымдық элементтердің жұмысын бағалау дағдылары мен біліктеріне ие болады

Кредиттер саны: 5

Пререквизиты:

• Физика

Пәннің еңбек сыйымдылығы:

Жұмыс түрлері	сағат
Дәрістер	30
Практикалық жұмыстар	15
Зертханалық жұмыстар
СӨЖО	30
СӨЖ	75
Қорытынды бақылау нысаны	емтихан
Қорытынды бақылауды жүргізу нысаны	емтихан

Компонент: ЖОО компоненті

Цикл: Базалық пәндер

Мақсат

• Пәнді оқудың мақсаты - студенттердің механикалық жүйелерді зерттеу әдістері туралы білімдерін дамыту, механизмдерді жобалау және құрылымдық элементтердің беріктігін, тұрақтылығын және төзімділігін есептеу дағдылары мен дағдыларын игеру.

Міндет

• Механизмдердің моделі мен дизайнын әзірлеу, олардың кинематикасын және динамикасын талдау; механизмдердің агрегаттары мен құрамдас бөліктеріндегі жүктеме жағдайларын анықтау, қажетті негізгі құрылымдық элементтерді таңдау және беріктік, тұрақтылық және төзімділік критерийлері негізінде олардың жұмысын бағалау.

Оқыту нәтижесі: білу және түсіну

• Көлік құралдарының негізгі бөліктері мен құрамдас бөліктерінің және олардың механизмдерінің жіктелуін және мақсатын білу; қосылыстардың, мойынтіректердің, механикалық беріліс қораптарының, муфталардың, біліктер мен корпустардың жұмыс принциптерін, конструкциялық ерекшеліктерін және қолданылу салаларын түсіну;
• Машина мен механизм компоненттерінің беріктігін, қаттылығын, тозуға төзімділігін және сенімділігін есептеу әдістерін білу; бөлшектер мен жинақтарды жобалауға, стандарттауға және біріктіруге қойылатын заманауи талаптарды түсіну;
• Машина конструкцияларын әзірлеудегі үрдістерді және жаңа материалдар мен технологияларды пайдалануды түсіну; ГОСТ, ИСО және басқа да нормативтік құжаттарға сәйкес стандартты компоненттерді таңдау ережелерін білу.

Оқыту нәтижесі: білім мен ұғымды қолдану

• Көлік құралдарының негізгі компоненттері мен жинақтары және олардың механизмдері туралы білімді кәсіби салада қолдану; машиналар мен механизмдердің жағдайын талдау үшін қосылыстардың, мойынтіректердің, механикалық берілістердің, муфталардың, біліктердің және корпустардың жұмыс принциптерін, конструкциялық ерекшеліктерін және қолданылу салаларын түсінуді пайдалану;
• Техникалық өнімдерді жобалау кезінде машина элементтері мен механизмдерінің беріктігін, қаттылығын, тозуға төзімділігін және сенімділігін есептеу әдістері туралы білімді қолдану; кәсіби салада бөлшектер мен жинақтарды жобалауға, стандарттауға және біріктіруге қойылатын заманауи талаптарды түсінуді пайдалану;
• нормативтік құжаттарға сәйкес машиналар мен механизмдердің инновациялық конструкцияларын әзірлеу үшін машина конструкцияларының даму үрдістерін және жаңа материалдар мен технологияларды пайдалануды түсінуді пайдалану.

Оқыту нәтижесі: талқылай білуді қалыптастыру

• Машина компоненттері мен құрастырмаларының жобалау шешімдерін талдаңыз; олардың тиімділігін, сенімділігін және құнының тиімділігін салыстырыңыз; техникалық шешімдерді сыни тұрғыдан бағалаңыз және оларды жақсарту жолдарын ұсыныңыз; жұмыс орнындағы қауіпті жағдайлардың тәуекелдері мен салдарын азайту үшін өндірістік, пайдалану, экологиялық және экономикалық факторларды ескере отырып, машина компоненттері мен механизмдерінің сенімділігі, қызмет ету мерзімі және жаңғырту мәселелері бойынша негізделген ұстаным қалыптастырыңыз.

Оқыту нәтижесі: коммуникативтік қабілеттіліктер

• Ұжымның басқа мүшелерімен өзара іс-қимылда қойылған міндеттерді шеше білу

Оқыту нәтижесі: Оқу дағдылары немесе сабаққа қабілеттілігі

• Осындай пәндерді оқу кезінде дағдыларды игеру

Оқыту әдістері

Проблемалық және жобалық - бағытталған оқыту технологиясы

Білім алушының білімін бағалау

Оқытушы ағымдағы бақылау жұмыстарының барлық түрлерін жүргізеді және академиялық кезеңде екі рет білім алушылардың ағымдағы үлгеріміне тиісті баға береді. Ағымдағы бақылау нәтижелері бойынша 1 және 2 рейтинг қалыптастырылады. Білім алушының оқу жетістіктері 100 балдық шкала бойынша бағаланады, Р1 және Р2 қорытынды бағасы ағымдағы үлгерім бағасынан орташа арифметикалық ретінде шығарылады. Академиялық кезеңде білім алушының жұмысын бағалауды пән бойынша тапсырмаларды тапсыру кестесіне сәйкес оқытушы жүзеге асырады. Бақылау жүйесі жазбаша және ауызша, топтық және жеке формаларды біріктіре алады.

Кезең	Тапсырма түрі	Өлшем
1  рейтинг	1 тапсырма	0-100
	2 тапсырма
	тестілеу
2  рейтинг	3 тапсырма	0-100
	4 тапсырма
	тестілеу
Қорытынды бақылау	емтихан	0-100

Жұмыс түрлері бойынша оқыту нәтижелерін бағалау саясаты

Тапсырма түрі	90-100	70-89	50-69	0-49
	Өте жақсы	Жақсы	Қанағаттанарлық	Қанағаттанарлықсыз
тәжірибелік сабақ	Қажетті әрекеттер тізбегін сақтай отырып, жұмысты толық орындады; жауапта барлық жазбаларды, кестелерді, суреттерді, сызбаларды, графиктерді, есептеулерді дұрыс және ұқыпты орындайды; қателерді талдауды дұрыс орындайды.	"өте жақсы" баға талаптарын орындады, бірақ 2-3 кемшіліктер жіберілді. Білім алушының сұрақтарға жауабы 5-жауапқа қойылатын негізгі талаптарды қанағаттандырады, бірақ білімді жаңа жағдайларда қолданбай, бұрын зерттелген материалмен және басқа пәндерді оқу кезінде игерілген материалмен байланысты пайдаланбай беріледі.	Жұмысты толығымен аяқтамады, бірақ практикалық жұмыс көлемінің кем дегенде 50% - ы, бұл дұрыс нәтижелер мен қорытындылар алуға мүмкіндік береді; жұмыс барысында қателіктер жіберілді.	Жұмыстың толық орындалмауы немесе жұмыстың орындалған бөлігінің көлемі дұрыс қорытынды жасауға мүмкіндік бермейді. Сұрақтарға жауап беру кезінде ол бағдарламаның талаптарына сәйкес негізгі білім мен дағдыларға ие емес екенін көрсетеді.
тестілеу	100-90% дұрыс жауаптар	70-89% дұрыс жауаптар	50-69% дұрыс жауаптар	49-0% дұрыс жауаптар
экзамен	1. Барлық теориялық сұрақтарға дұрыс және толық жауаптар берілді; 2. материал логикалық дәйектілікті сақтай отырып, сауатты баяндалған	1. Барлық теориялық сұрақтарға дұрыс, бірақ толық емес жауаптар берілді, кішігірім қателіктер немесе дәлсіздіктер жіберілді; 2.Материал логикалық дәйектілікке сәйкес дұрыс көрсетілген.	1. теориялық сұрақтарға жауаптар негізінен дұрыс, бірақ толық емес, қорытындыларда дәлсіздіктер мен логикалық қателіктер жіберілді; 2.материал сауатты ұсынылған, бірақ логикалық реттілік бұзылған.	1.теориялық сұрақтарға жауаптарда өрескел қателер бар; 2. грамматикалық, терминологиялық қателіктер жіберілді, логикалық реттілік бұзылды.

Бағалау нысаны

Пән бойынша білім алушының білімін қорытынды бағалау 100 баллдық жүйе бойынша жүзеге асырылады және:

• Емтиханда алынған нәтиженің 40%;
• Ағымдағы үлгерімнің 60% - ы.

Қорытынды бағаны есептеу формуласы:

И= 0,6	Р1+Р2	+0,4Э
	2

 

мұндағы, Р1, Р2-тиісінше бірінші, екінші рейтингті бағалаудың сандық эквиваленттері;

Э - емтихандағы бағаның сандық баламасы.

Қортынды әріптік бағасы және оның балдық сандық эквиваленті:

Төрт балдық жүйе бойынша цифрлық баламаға сәйкес келетін білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалаудың әріптік жүйесі:

Әріптік жүйе бойынша бағалар	Балдардың сандық эквиваленті	Балдар (%-тік құрамы)	Дәстүрлі жүйе бойынша бағалар
A	4.0	95-100	Өте жақсы
A-	3.67	90-94
B+	3.33	85-89	Жақсы
B	3.0	80-84
B-	2.67	75-79
C+	2.33	70-74
C	2.0	65-69	Қанағаттанарлық
C-	1.67	60-64
D+	1.33	55-59
D	1.0	50-54
FX	0.5	25-49	Қанағаттанарлықсыз
F	0	0-24

Дәріс сабақтарының тақырыптары

• Көлік машиналары мен механизмдерінің негізгі компоненттері мен жинақтарының мақсаты және жіктелуі
• Бекітілген қосылыстардың негізгі элементтері
• Бекітілген қосылыстардың негізгі элементтері
• Бекітілген қосылыстардың негізгі элементтері
• Бекітілген қосылыстардың негізгі элементтері
• Қозғалмалы қосылыстардың негізгі элементтері
• Қозғалмалы қосылыстардың негізгі элементтері
• Қозғалмалы қосылыстардың негізгі элементтері
• Механикалық берілістер
• Механикалық берілістер
• Механикалық берілістер
• Қозғалысты түрлендіру механизмдері
• Машина тірек элементтері
• Машина тірек элементтері
• Машина мен механизмнің корпус бөліктері

Негізгі әдебиет

• Иванов, М. Н. Детали машин : учебник для вузов / М. Н. Иванов, В. А. Финогенов. — 16-е изд., испр. и доп. — Москва : Издательство Юрайт, 2025. — 457 с. — (Высшее образование). — ISBN 978-5-534-12191-9
• Живаго Э.Я., Гудимова Л.Н., Баклушина И. С., Горелов В. Н. Детали механизмов и машин: учебник для вузов. – Санкт-Петербург, Издательство Лань, 2024. 292 с. ISBN 978-5-507-49872-7
• Детали машин. Теория и расчет : учебно-методическое пособие / А. Т. Скойбеда, В. А. Агейчик. И. Н. Кононович. - Минск : БГАТУ, 2014. - 372 с. ISBN 978-985-519-690-8.
• Билашова Г.С. Машинаның бөлшектері мен құрастыру негіздері: Оқу құралы. (2-ші басылым). Алматы. «LP-Zhasulan», 2021. – 116 бет. ISBN 978-601-7141-91-2
• Ювенал, Роберт С., Маршак, Курт М. Машина бөлшектерін жобалау негіздері. Хобокен, Нью-Джерси: John Wiley & Sons, 2017. 781 p. ISBN: 978-1-118-98768-1 (PBK) ISBN: 978-1-119-32155-2 (EVALC)
• Machine Elements in Mechanical Design (What's New in Trades & Technology) 6th Edition by Robert Mott, Edward Vavrek, Jyhwen Wang. Pearson. 2017. 880 p. ISBN‎ 978-0134441184

Қосымша әдебиеттер

• Плотников, П. Н. Детали машин: расчет и конструирование : учебное пособие / П. Н. Плотников, Т. А. Недошивина. — Екатеринбург : Изд-во урал. ун-та, 2016. — 236 с. 4. MANGLIK, V. K. ELEMENTS OF MECHANICAL ENGINEERING. – Delhi, PHI Learning Pvt. Ltd., 2014. – 372 p. ISBN 978-81-203-5025-0
• Омаров А.Ж., Батырмұхамедов Ж.Қ. Машина бөлшектері: Оқу құралы. Алматы, 2003. - 652 бет. ISBN 9965-474-98-2